در نشست بررسی گذشته و آینده میراث فرهنگی و باستان شناسی مطرح شد: دکانی برای ثبت جهانی

مجتبی گهستونی: در دومین نشست «بررسی گذشته و آینده میراث فرهنگی و باستان شناسی» که در باشگاه دانشجویان دانشگاه تهران برگزار شد، سخنرانان این نشست از خوزستان به عنوان سرآغاز دوره های تمدن ساز نام برده شد. این نشست با حضور ناصر نوروززاده چگینی باستان شناس و کارشناس پیشکسوت میراث فرهنگی و عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی، دکتر حکمت الله ملاصالحی دانشیار دانشگاه تهران و سردبیر مجله باستان شناسی، جلیل گلشن معاون پژوهشی اسبق سازمان میراث فرهنگی و مدیر اسبق موزه ملی ایران، سیاوش صابری مدیر کل پیشین دفتر حفظ و احیاء بناها و محوطه های تاریخی، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری برگزار شد.
در این نشست پرسش هایی از حاضرین درباره خوزستان با موضوع ثبت جهانی شوش، عدم شناسایی و بررسی بخش های مختلفی از محوطه های تاریخی استان خوزستان، شورای باستان شناسی، تخریب بخش هایی از محوطه های ناشناخته اهواز در نتیجه اجرای پروژه هایی که استعلام میراث فرهنگی ندارند مطرح کردم.

در شهرستانها اتفاقات عجیبی می‌افتد

ناصر نوروززاده چگینی، باستان‌شناس در پاسخ به پرسش نگارنده به عنوان خبرنگار روزنامه همشهری در خصوص اینکه چرا در سالهای گذشته بخش هایی از شرق استان خوزستان هیچ گاه مورد بررسی و شناسایی و حتی کاوش های باستان شناسی قرار نگرفت گفت: قظعا انجام هرگونه بررسی و کاوش بر روی یک اثر پوششی و کوششی است. اینکه بخش هایی از یک استان مورد بررسی و شناسایی قرار نگرفته به اولویت هایی بر می گردد که در حوزه باستان شناسی آن منطقه وجود دارد.

وی با اشاره به اینکه دم زدن از هویت و غرور ملی شعار نیست و عمل می‌خواهد گفت: تک تک افراد جامعه از مردم عادی تا سران دولتی موظف به عمل و رعایت آن هستند. اما نگاه کلان دولت نسبت به مباحث کلی میراث‌فرهنگی همواره گذرا و سطحی بوده به‌طوری که کارشناسان میراث‌فرهنگی این موضوع را مورد انتقاد قرار می‌دهند. چگینی افزود: میراث فرهنگی فقط شامل آثار تاریخی جلوی چشم نیست که اگر تخریب شود، بگوییم یک اثر از میان رفت، بلکه طیف وسیعی از آثار مادی و معنوی را شامل می‌شود که رفتارها‌، کنش‌ها و حیثیت فرهنگی را دربر می‌گیرد. عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی در بخش دیگری از اظهارنظر خود بیان داشت: در حال حاضر در حوزه میراث فرهنگی در شهرستانها اتفاقات عجیبی می‌افتد ولی کسی نمی‌داند و خبری از آن درج نمی‌شود. لذا باید مبادی اطلاعات را تسهیل کنیم.

پافشاری برای شناسایی هرمز اردشیر

از سیاوش صابری مدیر کل پیشین دفتر حفظ و احیاء بناها و محوطه های تاریخی، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور در خصوص سرنوشت گمانه هایی که درباره وجود شهر هرمز اردشیر در اهواز فعلی از سوی انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان مطرح شد پرسیدم و گفت: سال ۱۳۸۶ وقتی پس از اطلاع رسانی های این انجمن به اهواز آمدیم به محلی در میدان دروازه در اهواز رفتیم که احتمال داده می شد بخشی از محوطه هرمز ارشیر باشد. وی افزود: اگرچه در این محل با لایه های باستانی مواجه شدیم که لازم بود در آنجا نجات بخشی صورت بگیرد اما اثبات اینکه اینجا شهر هرمز اردشیر است نیازمند وجود مستنداتی بود. در آن مقطع ما هم پافشاری های بسیار انجام دادیم تا کاوش های باستان شناسی کاربردی برای شناسایی هرمز اردشیر صورت بگیرد.

ثبت جهانی شوش

از میرعابدین کابلی باستان‌شناس شاخص ایران که سالها در محوطه های باستانی شوش کاوش انجام داده و خود نخستین بار پرونده ثبت جهانی شوش را نوشته است پرسیدم که سرانجام پرونده ثبت جهانی به پایان رسیده است یا خیر که وی گفت: قضیه ثبت جهانی به یک دکان شبیه است. من نخستین کسی بودم که به صورت کمال و تمام پرونده ثبت جهانی شوش را نوشتم. شهریار عدل هم در آن زمان روی متن پرونده‌ی من اصلاحاتی را انجام داد و پس از ترجمه، آن پرونده به‌عنوان پیش‌نویس به یونسکو فرستاده شد. وی افزود: بعد از من فردی به سمت مدیریت پایگاه شوش منصوب شد و با خودش قراردادی بست و پرونده دیگری برای ثبت جهانی شوش نوشت. اندکی بعد فرد دیگری به این سمت منصوب شد و پرونده دیگری برای ثبت جهانی شوش نوشت و من مطمئن هستم که دو این افراد از روی پرونده ای که من نوشتم دو پرونده بعدی را تهیه کردند.

کابلی در بخش دیگری از اظهار نظر خود درباره وضعیت محوطه های باستان شناسی اظهار داشت: پیش از انقلاب کلیه سازمان‌ها و نهادها برای اجرای طرح‌های عمرانی خود نیازمد مشاوره با مرکز باستان‌شناسی بودند و می‌دانستند که طبق قانون باید نظر موافق باستان‌شناسان را داشته باشند. این همکاری بین نهادها و حوزه میراث فرهنگی تا بدانجا بود که طرح‌های عمرانی با کمترین آسیب به آثار، بناها و حتا طبیعت به اجرا در می‌آمد و گاهی شاید ارگان‌ها مجبور به تغییر نقشه هم می‌شدند اما آن را می‌پذیرفتند. این روند تا چند سال پس از انقلاب نیز ادامه داشت اما پس از آن آمد سر میراث فرهنگی و طبیعی آنچه نباید می‌آمد. وی اضافه کرد: اما امروز طرح‌های عمرانی به سمت و سویی می‌رود که حتی معتقدم گردشگری نیز کمتر از میراث فرهنگی آسیب ندیده است و به راحتی تخریب می‌شوند. سدها یکی پس از دیگر آثار را به قعر آبها می‌برند.

این باستان شناس در پاسخ به اینکه درباره ریاست آینده سازمان میراث فرهنگی چه نظری دار با بیان این که همه کسانی که برای ریاست سازمان میراث فرهنگی مطرح شده‌اند، به‌جز دکتر مهدی حجت، در سمت‌ها و دستگاه‌های دیگر که هیچ ارتباطی به این حوزه نداشته‌اند، افزود: من نمی‌توانم بگویم چه کسی رئییس سازمان باشد اما باید اهل فن باشد. سیاسی و سیاسی‌کار نباشد. از یک دانشگاه ناکجاآباد نیامده باشد. کابلی در ادامه گفت: کسانی که در آینده‌ سازمان میراث فرهنگی را در دست می‌گیرند، نخست باید این سازمان را آسیب‌شناسی کنند، سپس به‌دنبال اجرایی کردن برنامه‌های خود باشند. در همین خصوص یک عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی درباره مقوله ثبت ملی و جهانی آثار تاریخی گفت: ثبت جهانی مزیت است و به کمک آن شناسنامه متفاوتی از یک اثر تاریخی تهیه می‌شود و آن اثر ارتقاء می‌یابد.

ناصر نوروززاده چگینی، متذکر شد: اگرچه عدم ثبت جهانی از ارزش اثر کم نمی‌کند اما ثبت جهانی نباید وسیله‌ای شود که ما را از وظایف اصلی دور کند.بنابراین ما بعد از ثبت اثر باید امکان حیات یک اثر متولد شده را در ذهن مردم فراهم کنیم. وی افزود: ما فراموش کردیم که وظایفی برای نگهداری آثار تاریخی داریم. او با بیان این ثبت اثر بدون تعیین حریم و رابطه آن با کاربران و تهیه امکانات لازم را برای حفاظت نوعی نقض غرض است، خاطر نشان کرد: با ثبت اثر، دست مخاطب جهانی هم در این اثر وارد می‌شود.

شورای باستان شناسی

از دانشیار دانشگاه تهران و سردبیر مجله باستان شناسی درباره اینکه آیا شورای باستان شناسی که چند دوره آن در خوزستان تشکیل ولی به سرانجام نرسید پرسیدم که وی اظهار داشت: به نظر من شورای باستان شناسی که در این دوره شکل گرفت مثل به نمایش گذاشتن منشور قلابی کوروش در ایران جز اغفال کردن و سرگرم نمودن افراد تا عده ای با فراغت به مقاصد خود در میراث فرهنگی دست پیدا کنند تاثیر دیگری نداشته است.
دکتر حکمت الله ملاصالحی از عملکرد دولت نهم و دهم در حوزه اقتصاد، فرهنگ، محیط زیست و میراث فرهنگی با عنوان جنگ تحمیلی دوم یاد کرد و گفت: زیان‌ها و خسارات این ۸ سال از جنگ بیشتر بود. در آن هنگام با وجود تخریبات ناشی از جنگ مجاهدت و رشادت بود اما اینجا متأسفانه خیانت و تخریب و تاراج و تجاوز است.

وی با تأکید بر این که امروز مسئولان میراث فرهنگی پشت آمارهای دروغین سنگر گرفته‌اند، خاطرنشان کرد: باید در دولت جدید سازمان میراث فرهنگی هر چه سریعتر به صورت وزارتخانه تبدیل شود. این استاد دانشگاه با تأکید بر این که ایران یک کشور معمولی نیست، و اقتدار معنوی دارد، اظهار کرد: مسلمانی و شیعه بودن یک وظیفه سنگین است همچنان که یک ایرانی بودن با احترام به همه ادیان، اقوام و آداب و رسوم یک وظیفه سنگین است. ملاصالحی با تأکید بر اینکه در ۸سال گذشته استخوان‌های تشکیلات باستان‌شناسی و میراث فرهنگی کشور در هم شکسته شد، گفت: ملت‌ها این هراس در دلشان است که آینده میراث فرهنگی‌شان چه خواهد شد؟ و به این فکر افتاده‌اند که حتی اگر نمی‌توانند فرهنگ گذشته‌شان را زنده کنند لااقل جسم و جسد میراث فرهنگی‌شان را صیانت کنند که متأسفانه در ایران حتی در اندیشه حفظ و صیانت از جسم و جسد میراث فرهنگی و طبیعی گذشته خود نیستیم.

از ظرفیت های قوانین بهره گرفته شود

جلیل گلشن باستان‌شناس در نشست بررسی گذشته و آینده میراث فرهنگی و باستان‌شناسی با اشاره به این که ما در حوزه ثبت و حفاظت آثار هیچ ضعف قانونی نداریم، یادآور شد: جزو یکی دو مورد به طور کلی قوانین حوزه میراث فرهنگی دچار مشکل نیستند و احتیاجی به بازنگری ندارند بلکه این حوزه مدیریت و ریاست است که از قوانین بهره نمی‌جوید. معاون پیشین پژوهشی سازمان میراث فرهنگی وضعیت هشت سال دفاع مقدس را مشابه وضعیت کنونی سازمان میراث فرهنگی دانست و افزود: همه‌ی مردم در آن زمان خود را در وضعیت کشور سهیم می‌دانستند. اکنون نیز همین اتفاق افتاده است. به همین دلیل، همه تلاش می‌کنند به رییس‌جمهور منتخب در انتخاب افراد مناسب در حوزه‌های مختلف کمک کنند. گلشن با تأکید بر لزوم داشتن تخصص و شناخت لازم از وضعیت میراث فرهنگی توسط رئیس و مدیران بعدی سازمان میراث فرهنگی گفت: رئیس جدید سازمان میراث فرهنگی باید با ایجاد اتاق فکر در سازمان میراث فرهنگی در کمترین زمان ممکن بتواند خساراتی را که به میراث فرهنگی کشور وارد شده است، ارزیابی کند و به وضعیت سازمان میراث فرهنگی کشور سروسامان بدهد.

دسته بندی: