نوشته

جای گرفتن ایران در گذرگاه یکی از مهم‌ترین راه‌های ارتباطی جهانی که طی هزاران سال اهمیتش پابرجا بوده است، آن را به پل ارتباطی تمدن‌ها بدل کرده؛ پلی که برخی به زیبایی «پل فیروزه»اش خوانده‌اند.

این موقعیت جغرافیایی سبب شده که در ایران پیدایش زیستگاه‌های متعدد و متنوع و سپس ارتقا و توسعه آنها به مراتب عالی مدنی یک الزام باشد، نه صرفا یک نیاز. طبیعت ایران منابع حاضر و آماده‌ای در اختیار انسان ایرانی نگذاشته است، به همین سبب ایرانیان برای برآوردن الزام مذکور، ناچار از ظرفیت‌های پنهان طبیعت بهره گرفته‌اند.

این امر در گذر هزاره‌ها سبب ایجاد وحدتی ویژه میان محیط و قلمروهای طبیعی و محیط و قلمروهای فرهنگی ایران شده است. این وحدت امروز سرمایه‌ای عظیم است که همچون یک میراث معنوی، مادی و طبیعی در اختیار ماست.

در واقع، طرحی ملی که مورد حمایت بخش‌های دولتی و غیردولتی قرار گیرد، با هدف احیای بناها و مجموعه‌های تاریخی برای بهر‌ه‌برداری در گردشگری فرهنگی می‌تواند تعریف شود.

سازمانهای متولی نوسازی و بهسازی بافت فرسوده باید تعریف مشخص و معینی از بافت فرسوده ارائه دهند تا مشخص گردد آیا ساماندهی بافت تاریخی هم بخشی از بافت فرسوده محسوب می شود یا خیر  که قطعا بافت تشکیل شده است از مجموعه عوامل اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی که در این خصوص نهادها و سازمان هایی همچون مسکن و شهرسازی ، میراث فرهنگی، استانداری و شهرداری تعریف خاص و متفاوتی از بافت فرسوده ارائه می دهند.

این در حالی است که بافت فرسوده طبق مصوبه شورای عالی شهرسازی به بافتهای حاشیه شهرکه در اثر توسعه شهر به شهر ملحق شده اند و فاقد هرگونه طراحی شهری می باشند اطلاق می شود و بافت تاریخی فرهنگی به هسته اولیه تشکیل شهرها که دارای ارزشهای معماری و اجتماعی نهفته فراوان است  اطلاق می شود .

واقع امر این است که اهواز به دلیل برخورداری از سیلاب های فصلی در دهه های نه چندان دور مورد تخریب گسترده یی قرار گرفت و تقریبا خالی از سکنه شد اما در اواخر دوره قاجاریه و اوایل پهلوی شهر تاریخی و ۴ هزار ساله اهواز که در دوره های مختلف به نام اوکسین، هرمز اردشیر، تاریانا ، اواجا و... معرفی می شد هویت جدیدی به خود گرفت.

پایان اردیبهشت ماه مصادف است با آغاز روز جهانی میراث فرهنگی، این در حالی است که امسال مصادف با هشتادمین سالگرد تدوین قانون حفاظت از آثار و بناهای تاریخی است.

با نگاهی به اوضاع و احوال میراث فرهنگی خوزستان به عنوان بخشی از هویت تاریخی ملت ایران متوجه می شویم که بسیاری از بناها و محوطه های تاریخی به بهانه های گوناگون طعمه افراد و جریاناتی شده اند که همسو با بی تدبیری مدیران و کارشناسانی که وظیفه شان پاسداری ازمیراث فرهنگی است بیش از پیش در حال فرسایش و نابود شدن هستند.     

به واقع درباره محوطه ها و بناهای در معرض خطر استان خوزستان به دلیل تنوع و پراکندگی نمی توان اطلاعات دقیقی ارائه داد. به این ترتیب باید در خصوص بخشی از بناها و محوطه هایی که در معرض خطرند به ذکر کلیات مستندی پرداخت که مشاهده  آنها به راحتی امکان پذیر است.

اما زمانی می توانیم بگوئیم که که هیچ محوطه یی در معرض خطر نیست که سازمان متولی حفظ میراث فرهنگی ضمن تقویت بدنه کارشناسی خود و افزایش نیرون حفاظتی دارای بانک اطلاعاتی فوق العاده به روزی درباره تک تک آثار، بناها و محوطه های در معرض خطر باشد تا با هر بار بازدید محوطه ها و بناها متوجه مخاطرات باشد.

همان گونه که همگان می دانیم نیاز به تامین انرژی در راه پیشرفت و آبادانی هر کشور امریست که برهیچکس پوشیده نیست و هر کشوری بسته به نیاز خود و برنامه ها و چشم اندازه های پیش رو و براساس نیازش در برآوردن این مهم تلاش می نماید.

ایران با داشتن ذخائرعظیم نفت، گاز، معادن، گام برداشتن در راه بدست آوردن تکنولوژی و دانش هسته ای ، برخورداری از بیابانهای خشک و آفتاب سوزان و ... منابع خدادادی که می توان از آنها برای بدست آوردن انرژی مصرفی حال و آینده کار کشور از آنها بهره جُست اما سالهاست مسئولین و تصمیم گیران کمر به همت ساخت سدها بر روی رودخانه ها بسته اند و تامین نیروی و آب مورد نیاز مصرفی را از این راه می جویند.

اما باید اندیشد که ساخت سدهای گوناگون به چه قیمتی و با چه هدفی صورت می گیرد؟ آیا با استفاده از ظرفیتهای خدادادی و بی شمار موجود در کشور و با برنامه ریزی درست و اصولی راهی بجز ساخت سدهای بیشمار در کشور وجود ندارد.

آیا با تنظیم، مدیریت و بهینه سازی مصرف انرژی و آب در کشور نمی شود از این روند سد سازی که براستی رودهای جاری موجود در سرزمین ایران را بدل به دریاچه هایی ایستا کرده و با نگاه داشتن این حجم عظیم آب در پشت سدها  پیامدها و خطرات خاص خود را به همراه دارد.

در دشت ۲ هزار و ۵۰۰ کیلومتر مربعی «اندیکا»ی خوزستان، بر دامنه کوه زاگرس، دژی از دوره ساسانی بنا شده است که آن را «دژ ملکان» یا «دژاسدخان» می نامند. بنای «دژ ملکان» یا «دژاسدخان»  از سنگ و گچ به وسعت ۲۰۰ هکتار که بر فراز کوهی بنا شده است.

مراحل ثبت این دژ در فهرست آثار ملی هم اکنون توسط ایوب سلطانی به اداره کل میراث فرهنگی خوزستان ارجاع شده است که ضرورت دارد پس از ثبت مراحل مرمت و حفاظت از آن در دستور کار سازمان میراث فرهنگی کشور قرار بگیرد.

این بنای نیمه مخروبه که در دو طبقه ساخته شده در ۵ کیلومتری «بنه وار» در مرز اندیکا و لالی است. دشت لالی و اندیکا چنان رؤیایی است که چشم هر انسانی را خیره می کند. آگاهی از این منطقه تاریخ چند هزار ساله ای را زنده می کند که پر است از حوادث مختلف از دوران های کهن این مرز و بوم.

خبرگزاری فارس: یکی از جاذبه‌های گردشگری و میراث فرهنگی جنوب خوزستان مجاورت مسجد و کلیسای آبادان است که جلوه‌ای بارز از احترام متقابل پیروان ادیان الهی را به تصویر کشیده است.

به گزارش خبرگزاری فارس از آبادان، در جنوب غربی سرزمین باستانی و پهناور ایران‌ زمین، جزیره‌ای وجود دارد به نام آبادان. این جزیره به واسطه داشتن جاذبه‌های طبیعی در فصل‌های مختلف سال باتوجه به خلق و خوی نیکوی مردمش، منزلگاه عشاق طبیعت است.

وجود دو رودخانه آب شیرین به نام‌های بهمنشیر و اروندرود سبب شده تا این خطه از سرزمین ایران شکل جزیره به خود بگیرد. رودخانه بهمنشیر با انشعاب گرفتن از رودخانه کارون و دو نیمه کردن شهر خرمشهر شمال آبادان را دور زده و عاقبت در خلیج همیشه فارس آرام می‌گیرد.

رودخانه اروند نیز با انشعاب از دجله و فرات در کشور عراق و رودخانه کارون، غرب و جنوب آبادان را احاطه و به عنوان مرز مشترک جمهوری اسلامی ایران و عراق جلوه خاصی به این شهر می‌بخشد.

وجود این دو رودخانه به دلیل اتصال به خلیج فارس و متعاقب آن دسترسی به آبهای آزاد از گذشته‌های دور تاکنون سبب شده تا مردم این دیار بتوانند با دیگر ساکنان حاشیه خلیج فارس و دیگر کشورهای آسیایی مثل هند و حتی آفریقا ارتباط تجاری و فرهنگی داشته باشند.

به تابوت از آن دست برداشتند - سه فرسنگ بر دست بگذاشتند
به خاکش سپردند و شد نوش‌زاد - ز باد آمد و ناگهان شد به باد
همه جند شاپور گریان شدند - ز درد دلِ شاه بریان شدند

اگر چه شماری از پژوهش‌گران جمشید را نخستین دایرکننده‌ی آموزشگاه‌های مختلف معرفی می‌کنند اما شاپور یکم با گذشت ۱۴ سال از پادشاهی خود، پس از آن‌که در میان‌رودان بر لژیون ۷۰ هزار نفری رومیان به پیروزی رسید و امپراتوری والریانوس را در سال ۲۶۰ م. اسیر کرد، و هنگامی که با بستن پیمان صلح با رومیان دختر اورلیانوس، قیصر روم، را به همسری گرفت و او را به خوزستان آورد، برایش شهری شبیه انطاکیه - ولی بهتر از آن (وه از اندپوشاپوهر = شهر شاپور بهتر از [انطاکیه]) - در شمال غربی خوزستان بین شوش و شوشتر، در جای‌گاه شاه‌آباد کنونی و در نزدیکی دزفول، طرح‌ریزی و بنا کرد. او تصمیم داشت این شهر را - که در گذر روزگاران «وندی شاپور» و گندی شاپور و سپس به صورت معّرب آن، جندی‌شاپور نامیده شد - قرارگاه خود کند.

با آغاز آبگیری سد گتوند علیا در خوزستان که طول دریاچه آن ۹۰ کیلومتر است به زودی یکی از قدیمی‌ترین سکونت‌های اولیه انسانی ، دستاوردهای تمدنی از دوره های مختلف تاریخی به عنوان میراث تاریخی و طبیعی که رازهای بسیاری از زندگی انسان های ساکن در دشت لالی را به همراه دارد به زیر آب می رود.

منطقه آب ماهیک و تُنبل به قدری جاذبه های گردشگری دارد که قطعا از دید متولیان گردشگری پنهان مانده است. ای کاش تا زمان به زیر آب رفتن این منطقه بتوان از فرصت های گردشگری آن بهره برد.

مجریان سد و نیروگاه گتوند علیا برای انجام مطالعات باستان شناسی پشت سد گتوند که محدوده شهرستان های گتوند، مسجدسلیمان و لالی را در بر می گیرد ۲میلیارد ریال اعتبار به پژوهشکده باستان شناسی پرداخت کرده اند و آمادگی خود را برای پرداخت ۳ میلیارد دیگر نیز اعلام نموده اند.

در حالی که طبق گفته مجریان سد ، آبگیری این پروژه در شهریورماه سال ۱۳۸۹ آغاز می شود تا کنون سازمان میراث فرهنگی و پژوهشکده باستان شناسی کشور به جز ارائه اخباری متناقض در بیان اطلاعاتی شفاف خودداری کرده و از سوی روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی کشور اعلام نموده :« هیچ اثر تاریخی در محوطه‌های باستانی دشت لالی با آبگیری سد گتوند در استان خوزستان به زیر آب نخواهد رفت.» این در حالی است که در پشت دریاچه سد گتوند دهها مجموعه تاریخی، محوطه و بنا وجود دارد که هیچ گاه ثبت نشده اند و ثبت نکردن آنها در فهرست آثار ملی دلیلی برای به زیر آب رفتن آنها نیست.

خبرگزاری میراث فرهنگی ـ گروه میراث فرهنگی: نام آبادان تداعی کننده خاطراتی فراموش‌ نشدنی در ذهن ایرانی‌ها است. هرچند این شهر را امروز با یاد ۸ سال دفاع مقدس می‌شناسند، اما آبادان هنوز به عنوان نخستین شهر تلفیقی ایران با نگاهی به معماری سنتی و مدرن مشهور بوده و ردپای این نبوغ شهرسازی هنوز در آن پاک نشده است.
 
شهرسازی از جمله ابتکارات ایرانیان از گذشته تا امروز بوده است. بر اساس مطالعات باستان‌شناسی، شهرسازی در ایران از حدود ۵ هزار سال قبل آغاز شده و در دوره ایلامیان، هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان به اوج خود می‌رسد. همچنین شهرسازی در دوره اسلامی نیز با ابتکارات و علوم پیشرفته زمان خود رشد می‌کند. هرچند امروز در مقایس بزرگی چون تهران، شهرسازی به شکل بی‌قواره‌ای ادامه دارد و دیگر از آن تفکر و اندیشه الگوهای معماری در شهرسازی ایرانی خبری نیست.
 
در میان شهرهای ایران، آبادان از ویژگی‌های مهمی در ساختارهای معماری شهری برخوردار است. هرچند در پس پیدایش شهری که امروز به نام آبادان می‌شناسیم، اندیشه و معماری انگلیسی‌ها نهفته است، اما تداوم معماری ایرانی با گرایش به مدرینته غربی از نکات جالب و منحصر به فرد معماری شهری در آبادان است.
 

در لفظ عامیانه که ایرانی ها استاد ساختن بعضی مثل ها و متل ها هستند بعضی از اصناف وقتی که حرف می زنند می توانند " نان" بخورند. آنان هر آنچه را به مخاطب خود بگویند در ذهن شان می نشیند به همین دلیل نقش مهمی در افکار عمومی دارند.

من به عنوان یک روزنامه نگار و راهنمای گردشگری که طی سالهای اخیر دهها تور برگزار کرده و یا در آن راهنما بوده ام اعتقاد دارم بعضی از این اصناف در جامعه شناخته شده و نهادینه گردیده اند و بخشی دیگر در حال اثبات ماهیت خود هستند. راهنمایان گردشگری هم جزء دسته دوم هستند. راهنمایانی که به عنوان لیدر،گروهی را رهبری می کنند و هر آنچه را که می دانند برای مسافر خود توضیح می دهند. اینها می توانند معرف همه خوبی  و بدی های یک کشور باشند. البته راهنمایان گردشگری به خوبی می دانند که باید نقاط مثبت یک موضوع را بیان نمایند.

اما فدراسیون جهانی راهنمایان گردشگری WFTGA روز۲۱ فوریه هر سال را روز جهانی راهنمایان گردشگری اعلام کرده است که برابر است با دوم اسفند ماه که درایران نیز هرسال با مراسم مختلفی توسط فعالان گردشگری برگزار می شود.

صفحه‌ها