مندائیان خوزستان در روز تولد حضرت یحیی، مصادف با اول خرداد می گویند: "گوش‌هایم شنیده‌اند صدای خدا را"

اول خرداد برای بخشی از قدیمی ترین ساکنان ایران روز فرخنده ای است. آنان یک ماه پیش از آغاز سالی نو جشن می گیرند تا خود را پاک کنند. تا همچون ایامی دیگر طهارت داشته باشند.

این بخش از قدیمی ترین ساکنان ایران در جنوب غربی کشور و در خوزستان زندگی می کنند. آنان به عنوان اقلیت مذهبی دارای انجمن و مکان خاصی برای برگزاری مراسم های مذهبی خود هستند.حاشیه رودخانه کارون بخشی از از محل عبادت این افراد عمدتا صنعتگر است.
مندائیان پیروان حضرت یحیی هستند که اصلی ترین رکن دینشان غسل در آبهای جاری است. به واقع زندگی پیروان حضرت یحیی تعمید دهنده با آب عجین است. چون اعتقاد دارند که "یردنه" یا آب مقدس از زیر عرش جاری است و حیات از زیر "یردنه" و دنیای نورانی بالا مملو از آب زنده است.عمده مندائیان جهان در عراق و ایران و در کناره های رودخانه دجله ، فرات و کارون سکونت دارند. آنان به عنوان کسانی که از نسل سام بن نوح هستند باور دارند که حضرت آدم اولین پیغمبرشان است.

سی ام تیرماه آغاز 445377 سال مندایی است که در تقویم مندائیان به عنوان سال جدید در نظر گرفته می شود.مندائیان طبق سنت هرساله خود در روز اول خرداد در کنار رود کارون که به واسطه گرما و کمبود روزهای ناخوشی را سپری می کند گردهم می آیند تا ابتدا با غسل کودکان و احیانا بزرگان دین تولد حضرت یحیی را جشن بگیرند. مرام نکوداشت تولد حضرت یحیی از آغازین لحظحات روشنایی صبح اول خرداد آغاز و تا ظهر ادامه دارد. در این مراسم ابتدا افراد تعمید شونده "رسته" یی که پنج تکه شامل شلوار، پیراهن ، عمامه ، کمربند و شال است را بر تن می کنند.
در این روز مندائیان از کتاب رسمی خود "گنزاربا" که به گنج خداوند نیز معروف است آیه هایی می خوانند تا مقدمه یی برای ورود افراد تعمید شونده به آبا جاری باشد. به همین دلیل است که می گویند: "نشان من در "یردنا" آب جاری ، بزرگ آب حیات است که کسی به قدرتش نمی رسد.نام حیی (خدا) و مندادهیی (عرفان خدا) برمن یاد شده است."

افزون بر عده ای از مندائیان در مراسم روز اول خرداد که مصادف با تولد حضرت ییحی است عمده مندائیان نیز در روز جمعه مصادف با سوم خرداد در " مندی" گردهم آمده و تولد حضرت یحیی را گرامی می دارند. اما تعمید هم که اصلی‌ترین مناسک مندائیان است توسط روحانی مندائی انجام شود. انجام تعمید به خودی خود در هر زمانی مستحب است. برای رشامه (نماز) در آب جاری، ابتدا بوثه‌ای خوانده و دست‌ها شسته می‌شود و سپس سه بار صورت را می‌شویند. سپس سرانگشتان دست راست را با آب مرطوب کرده و سه بار پیشانی را از راست به چپ به همراه تکرار بوثه‌ای مسح (رشمه)‌ می‌کنند. بعد از آن نوک انگشتان اشاره را در آب فرو برده تا گوش می‌آورند و باز بوثه‌ای به این مضمون "گوش‌هایم شنیده‌اند صدای خدا را" را می خوانند.

سپس فرد با دست راست یک کف آب برداشته و تا بینی بالا آورده و این عمل را سه بار انجام می‌دهند. رشامه کننده یا وضو گیرنده، با دست راست به کف دست چپ آب می‌پاشد و بعد سه بار یک کف آب با دست راست برداشته مزه مزه کرده و بوثه‌ای می‌خواند. سپس سه بار انگشتان اشاره را در آب فرو می برد و به زانوها اشاره می کند، در آخر نوک انگشتان پای راست و سپس نوک انگشتان پای چپ به همراه بوثه‌ای به آب زده می‌شود.
این مراحل «رشامه» نوعی از مناسک طهارت صابئین مندائی است. که پیش از نیایش‌های روزانه «براخه» مندائی انجام آن ضروری است. با انجام رشامه فرد به درجه‌ای از پاکی می‌رسد که برای نیایش و سخن گفتن با خدا نیاز است.

وجود هر نوع ناپاکی چه در لباس و چه در بدن، باعث نقض رشامه می‌شود. می‌باید بعد از رفع ناپاکی و انجام طماشه مجددا به انجام رشامه اقدام کرد. مراحل اجرای رشامه، شامل حرکاتی نمادین است که همراه قرائت بوثه‌هایی در کنار یردنا (آب جاری) انجام می‌شود.
رشامه مانند دیگر مناسک تطهیر وجه نمادین دارد. اما در رشامه به علت کوتاه بودن مناسک، فشردگی نمادین بیشتر است. در رشامه با یردنا‌ یعنی وضو گرفتن با آب جاری، با بوییدن آب از بوی خدا یاد می‌شود. مندائیان تا پیش از وفات یحیی پیامبر در حوزه اورشلیم زندگی می کردند، پس از آن به موازات روخانه های دجله و فرات از شمال به جنوب مهاجرت و گسترش یافتند و در انتها در خرمشهر، آبادان، شوشتر و اهواز سکنی گزیدند.

مجتبی گهستونی

دسته بندی: