در لفظ عامیانه که ایرانی ها استاد ساختن بعضی مثل ها و متل ها هستند بعضی از اصناف وقتی که حرف می زنند می توانند " نان" بخورند. آنان هر آنچه را به مخاطب خود بگویند در ذهن شان می نشیند به همین دلیل نقش مهمی در افکار عمومی دارند.

من به عنوان یک روزنامه نگار و راهنمای گردشگری که طی سالهای اخیر دهها تور برگزار کرده و یا در آن راهنما بوده ام اعتقاد دارم بعضی از این اصناف در جامعه شناخته شده و نهادینه گردیده اند و بخشی دیگر در حال اثبات ماهیت خود هستند. راهنمایان گردشگری هم جزء دسته دوم هستند. راهنمایانی که به عنوان لیدر،گروهی را رهبری می کنند و هر آنچه را که می دانند برای مسافر خود توضیح می دهند. اینها می توانند معرف همه خوبی  و بدی های یک کشور باشند. البته راهنمایان گردشگری به خوبی می دانند که باید نقاط مثبت یک موضوع را بیان نمایند.

اما فدراسیون جهانی راهنمایان گردشگری WFTGA روز۲۱ فوریه هر سال را روز جهانی راهنمایان گردشگری اعلام کرده است که برابر است با دوم اسفند ماه که درایران نیز هرسال با مراسم مختلفی توسط فعالان گردشگری برگزار می شود.

به همین دلیل در اسفند ماه سال جاری راهنمایان گردشگری ایران تلاش نمودند تا در سه سال گذشته این روز را گرامی بدارند. امسال تبریز پس از تهران و یزد میزبان بیش از ۳۰۰ تور لیدر بود. از خوزستان نیز ۲۵ نفر در این جشن دعوت بودند. یک سوم این جمع متعلق به راهنمایان گردشگری اهواز بود که در این میان دو مربی گردشگری هم حضور داشتند.

در این جشن ۳ نفر از خوزستانی ها مورد تقدیر قرار گرفتند. من به عنوان روزنامه نگار تور لیدر، آزاده خراسانی به عنوان راهنمای گردشگری و آقای فاضلی به عنوان قدیمی ترین لیدر در چغازنبیل.

به همین دلیل هدف از تعیین این روز که از سال ۱۹۹۰ تا کنون در سرتاسر جهان برگزار می شود، جلب توجه عموم شهروندان محلی، توریست ها و شرکای فعال مرتبط با صنایع مسافرتی به اهمیت راهنمایان حرفه ای توریسم و عملکرد آنان است.

دراین سال بود که «تیتنا لویزیدز» مدیر فدراسیون جهانی راهنمایان گردشگری برای نخستین بار درکنار ۱۵ کشور شرکت کننده در مراسم ویژه ای شرکت کرد، تا اهمیت کار این گروه از فعالان صنعت گردشگری را بیش از پیش به عموم مردم و دولت های جهان یادآوری کند.

از آن پس راهنمایان گردشگری به گونه فزاینده ای در کشورهای مختلف رو به رشد گذاشته اند و در کمک به جماعت های محلی کار هدایت تورها را برای اشخاص و گروه های مختلف ازجمله افراد معلول و ناتوان های جسمی و ذهنی ، کودکان و شرکای فعال دراین صنعت ، مقامات رسمی و عموم مردم برعهده گرفته اند.

این مراسم همچنین برای راهنمایان گردشگری محلی شامل برگزاری دوره های آموزشی متنوع و ارائه اطلاعات لازم برای علاقمندان به این حوزه است.

این مراسم درعین حال کارکرد مهمی در زمینه روابط عمومی دارد که می تواند نقش مهمی در جلب توجه مقامات محلی، شهروندان عادی و رسانه های جمعی به این مسئله و کیفیت ،ارزش و حایگاه کار حرفه ای راهنمایان گردشگری داشته باشد.

هریک از کشورهای عضو در دستیابی به اهداف مورد نظر درتعیین این روز جهانی به سبک خود مشارکت و فعالیت می کند. برخی مکان ها و جاذبه های توریستی و نیز موزه ها دراین روز به طور رایگان درهای خود را به روی بازدید کنندگان به ویژه توریست ها باز می کنند.

هرسال میزان آگاهی و دانش حرفه ای دراین زمینه در کشورهای مختلف رو به رشد بوده و اکنون نیز دولت ها چه در سطح منطقه ای و چه در سطح بین المللی نقش فزاینده ای در بزرگداشت این روز داشته اند.

طبق استانداردهای تعریف شده ازسوی کمیته استاندارد سازی کشورهای اتحادیه اروپا که ازسوی فدراسیون جهانی راهنمایان گردشگری نیز به تایید رسیده است، راهنمای توریست کسی است که توریست ها را به زبانی که ویژه آن هاست و به انتخاب آن هاست درزمینه های مختلف توریستی و آشنایی با مکان ها و آثار مختلف و استفاده از امکانات توریستی کمک و راهنمایی می کند.

راهنمای توریست طبق این تعریف به ویژه، کسی است که دارای تسلط و اطلاعات کامل درباره میراث طبیعی و فرهنگی هر منطقه است و از این رو قادر است این اطلاعات را به زبان قابل درک برای توریست ها توضیح دهد و یا ترجمه کند. از این نظر یک راهنمای توریست شخصی است که غالبا آگاهی و آشنایی ویژه ای با خصوصیات فرهنگی و اقلیمی و اجتماعی منطقه و نیز درک خاصی از مسائل،مقتضیات ، آداب و رسوم، مقررات و  احتمالا مقامات مرتبط با این مکان ها دارد که در راهنمایی توریست ها مورد استفاده قرار می گیرد.

اما کار و وظایف و نیز مهارت های راهنمایان توریست با مدیر یا سرپرست تورهای گردشگری بسیارمتفاوت است که اغلب این تفاوت چنان که باید مورد توجه قرار نمی گیرد.

طبق استانداردهای تعیین شده از سوی فدراسیون جهانی تورگردانی می توان گفت مدیر یا سرپرست تور و همراهان و دستیاران او شخصی است که خط سیر یا برنامه سفر را به عنوان گرداننده عملیات تور تعیین و مدیریت می کند. هدف ازا ین کار نیز کسب اطمینان از انجام تعهدات واجرای برنامه های تعیین شده به نحوی است که در خط سیر تورگردان یا مدیر تور مشخص شده و توریست بابت انجام این برنامه و برخورداری از تجربه آن ، هزینه مشخصی پرداخت کرده است.

انجام تعهدات  طبق اطلاعات محلی که به مشتریان و مصرف کنندگان این تورها فروخته می شود، از جمله وظایف مهم مدیران تورهاست که با راهنمایان تور که مشخصا با استفاده از زبان مورد انتخاب گردشگران، اطلاعات عمومی و تخصصی لازم را برای بهره گیری از تجارب سفر و خدمات توریستی در منطقه یا کشور خاص را در اختیار آن ها قرار می دهند، تفاوت کاملا آشکاری دارد.

بنابراین برخلاف تصور عمومی که جداسازی و مرزبندی دقیق میان اصطلاحات همراه ، راهنمای تور و حتی سرپرست تور را نادیده می گیرد، تفاوت کاملا مشخص و وظایف جداگانه ای میان یک راهنمای گردشگری با سرپرست یا مدیر تور وجود دارد اما از آنجا که گاه مدیران تور خود وظیفه راهنمایی گردشگران را نیز برعهده می گیرند، مرزبندی دقیق میان این دو حرفه ناممکن و یا دشوار تلقی شده است.  راهنمایان حرفه ای تور، زندگی خود را عمدتا درکنار مسافران و توریست ها و اغلب در نواحی توریستی سپری می کنند و اغلب در چند منطقه یا کشور دارای مهارت و تجربه های مناسب هستند.

افراد حرفه ای در زمینه راهنمایان تور، معمولا با یک برگزار کننده تور مشخص کار می کنند آنان معمولا به چندین زبان سخن می گویند و با آداب و رسوم و فرهنگ مناطق شخصی خود آشنا هستند.

راهنمایان تور اغلب دوره های آموزش رسمی یا غیر رسمی نیز به صورت کار با حقوق کم برای کارآموزی نزد افراد باسابقه و کهنه کاران مجرب دراین رشته می گذرانند.

نکته مهم آن است که طبق استاندارد های تعیین شده از سوی  WFTGA یک مدیر یا سرپرست تور می تواند درصورت تمایل و برخورداری از مهارت های لازم ضمن مدیریت تور ، راهنمای تور نیز باشد. آن ها برای انجام کار در موضوعات وحیطه های ویژه ای آموزش نمی بینند و نیازی به دریافت گواهینامه خاصی ندارند مگر این که از نظر مقررات قانونی بسته به مناطقی خاص اخذ مدارک و مجوز خاصی در این زمینه برای تورگردان ها طبق مقررات محلی الزامی باشد.

علاقه به مردم و احترام به فرهنگ های گوناگون، مهارت های بالای ارتباطی، و انعطاف پذیری برای قبول مشکلات و ناسازگاری های احتمالی در محیط و یا اعضای تور از دیگر ویژگی های مهم شخصیتی و روانی مهم برای کسب موفقیت و رضایت شغلی در حرفه راهنمایان گردشگری است.

توانایی در جذب مسافران شناخت منطقه ، دانستن زبان های محلی، دانستن حداقل یک زبان بین المللی، تحصیلات و دانش کافی تاریخی ، فرهنگی و طبیعی به تناسب منطقه و محل برگزاری تور ، همچنین هوشمندی، کارآزمودگی و تجربه، کسب مهارت های به ظاهر جزیی  همانند مهارت در کمک های اولیه پزشکی، شناسایی مسیرها و راه ها، سلامت و قدرت جسمانی کافی، به علاوه بسیاری از ویژگی های شخصیتی و مهارت های فردی از مهم ترین لوازم و ضروریات کسب موفقیت در این حرفه برای یک راهنمای گردشگری است.

به امید روزی که مسئولین به اهمیت این موضوع مهم پی ببرند و خوزستان افتخار برگزاری جشن راهنمایان گردشگری ایران را داشته باشد.
 

مجتبی گهستونی
سخنگو و دبیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان