حفاری شدید غیر مجاز در محوطه ایلامی تل برمی در رامهرمز

مجتبی گهستونی: در حالی که مدت کمی از تعیین عرصه و حریم محوطه ایلامی تل برمی در رامهرمز می گذرد شدت حفاری غیر مجاز ۳ در ۸ متر نفس این محوطه مهم را که تا کنون چالش های فراوانی را به همراه داشته گرفته است.

طی چند روز گذشته شدت حفاری در بخش هایی از این محوطه باعث ایجاد پیگیری های قضایی و دستگیری عده ای شد.

یکی از مشکلات بزرگ و اصلی این تپه عظیم تاریخی که در روز های گذشته حفاری شدیدی در آن صورت گرفته است ساکنان آن هستند که با آغاز جنگ تحمیلی از شهرهای اطراف به رامهرمز آمدند و در بالای این تپه باستانی مسکن ساختند.

لازمه انتقال اهالی این تپه که بعضی از آنها با اغفال شدن از درون خانه های خود اقدام به حفاری غیر مجاز و تخریب می نمایند انجام اقدامات لازم در قالب مسکن مهر برای پاکسازی محوطه است.

وجود محوطه های تاریخی از همه دوره های باستانی در شهرستالن رامهرمز حکایت از عظمت و فرهنگ و تمدن این مرز و بوم دارد.با این حال وجود ساخت‌وسازهای بی‌رویه، تأسیس کانال‌های فاضلاب، ساخت خطوط لوله‌ی آب و جاده‌های دسترسی در سال‌های متمادی، هریک به نحوی سبب تخریب و صدمه زدن به محوطه‌ی باستانی «تل برمی» شده‌اند.

[ تصاویر بیشتر ]

کشف کتیبه‌های مربوط به دو پادشاه ایلامی و دیگر اشیاء فرهنگی از جمله ویژه گی های محوطه منحصر به فرد و در معرض خطر تل برمی است که در جنوب شهر رامهرمز قرار دارد و در سال ۱۳۴۷ به شماره‌ی ۴۰۳ در فهرست آثار ملی ثبت شد.

با آغاز سکونت در محوطه باستانی تل برمی تا به کنون تعرضات و تخریب‌های وسیعی در عرصه و حریم محوطه صورت گرفته که به صورت عدم جابجایی ساکنان تپه‌های باستانی تل برمی طی سال‌های اخیر با توجه به فعالیت‌های عمرانی مورد تعرض قرار گرفته یکی از مدارک منحصر به فرد تاریخ ایلامی از بین خواهد رفت. این در حالی است که خانه‌های ساخته شده روی محوطه‌ باستانی تل برمی پس از جنگ توسط بومیان خریداری شده و کماکان محل سکونت ساکنان محلی می‌باشد.

محوطه‌ باستانی تل برمی بنا بر شواهد و نظر کارشناسان باستانی یکی از بزرگترین شهرهای دوره‌ ایلام نو می‌باشد که نابودی تدریجی این محوطه موجب از بین رفتن یکی از مدارک مهم تاریخی کشور خواهد شد.

ما طی نامه‌هایی از سازمان میراث فرهنگی خوزستان با توجه موارد ذکر شده خواستار خرید تدریجی منازل ساکنین بر عرصه و حریم این محوطه منحصر به فرد باستانی از طریق قانونی شده‌ایم. ضمن این که انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا همکاری خود را با سازمان میراث خوزستان برای خاتمه بخشیدن به روند نابودی تدریجی محوطه اعلام کرده است.

وسعت این تپه در سال ۱۳۴۷ پانصد و چهل متر شرقی ـ غربی و سیصد و چهل متر شمالی ـ جنوبی یعنی ۱۸ هکتار و حداکثر ارتفاع آن ۱۰ متر گزارش شده است. این مرکز باستانی به تقریب وسط دشت رامهرمز و در سمت راست رودخانه "الله"قرار گرفته است. مطالعات باستانی توسط باستان شناسان خارجی، دوران استقرار جمعیت در این تپه را، شوش متاخر(هزاره پنجم پیش از میلاد) هزاره سوم پیش از میلاد، ایلامی نو(نیمه اول هزاره پیش از میلاد) هخامنش، سلوکی، پارتی، ساسانی و اسلامی، تاریخ گذاری کرده اند.

از این محوطه نیز تعدادی کتیبه به دست آمده از جمله یک کتیبه سنگی به خط میخی متعلق به (هزاره چهارم پیش از میلاد) دو آجر نوشته به خط میخی یکی متعلق به "اونتاش ـ ناپیرشاه" پادشاه قدرتمند دوره ایلامی میانه و سازنده "زیگورات چغازنبیل" و دیگری کتیبه ایلامی نو ـ بر آجر نوشته ای که حکایت از بازسازی معبدی به فرمان "شیلهاک اینشوشیناک" قدرتمندترین پادشاه سلسله "شوتروکیدها" در دوره ایلامی میانه، همچنین گِل نوشته ای به دست آمده که به دلیل کوچکی، زیاد نمی توان آن را قرائت کرد اما از روی نوع نوشتار آن را به دوره "ایلام نو" منسوب می کنند. ایلامیان در شوش هم زمان با سومری ها در بین النهرین نخستین ملتی بودند که توانستند اولین شهرها را پایه گذاری کنند و بشر را وارد مرحله نوینی از زندگی سیاسی ـ اجتماعی نمایند. زندگی شهری ممکن نمی بود اگر این دو ملت موفق نمی شدند. برای نخستین بار در تاریخ زندگی بشر را اختراع کنند. این خطی را که ایلامیان اختراع کردند امروزه پروتو ایلامی می نامند. اگر ایلامی ها در طول تاریخ چند هزار ساله خود، بجز این دو دستاورد، دستاورد دیگری به بشر عرضه نمی کردند باز هم در خور شایسته ترین تمجیدها بودند.

امروزه به کمک تُل برمی این امکان ممکن گشته است که الگوی رابطه متقابل سرزمین مرتفع (= انشان) و سرزمین کم ارتفاع (= شوش) در طول زمانی طولانی در یک ناحیه واسط میان پایتخت های ایلام باستان ـ شوش و اَنشان ـ را پیگیری نمود. به این خاطر است که بررسی داده های رامهرمز اهمیت تاریخی فزاینده ای یافته اند. دشت رامهرمز دسترس پذیرترین رشته ارتباط دهنده سرزمین کم ارتفاع خوزستان به سرزمین مرتفع مرکز فارس (اَنشان) است. این ناحیه در حاشیه دشت خوزستان تقریبا در میانه راه "سوزیانا" به "اَنشان" است. موقعیت دشت رامهرمز این امر را القاء می کند که در نتیجه افزایش مبادلات میان دشت خوزستان و سرزمین مرتفع فارس جمعیت در "تل برمی" افزایش چشمگیری یافته است. مهمترین استقرار جمعیتی در شرق خوزستان در هزاره سوم پیش از میلاد در تل برمی شکل گرفته است. داده های باستان شناسی از وجود یک شهر مهم در (نیمه دوم هزاره سوم پیش از میلاد) در "تل برمی" حکایت می کنند. تا کنون هیچ معبد یا ساختار شهری متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد در حوزه تمدن ایلام حفاری و مطالعه نشده است.کاوش های باستان شناسی در "تل برمی" می توانند، اطلاعات منحصر بفردی در خصوص معماری مذهبی و شهری سرزمین ایران در (هزاره سوم پیش از میلاد) ارایه بدهند.

در دوره ایلام میانه (هزاره دوم پیش از میلاد) بخش اعظم جمعیت دشت رامهرمز در شهر مرکزی که امروزه بقایای آن به "تل برمی" معروف است زندگی می کردند. در این دوره ساختمان های عمومی و مناطق مسکونی این شهر"تل برمی" ۱۸ هکتار را شامل می شدند. وسعت استقرار شناسایی نشده در غرب رامهرمز در دوره ایلام میانه شامل موراواچه، زرینی، زاهری و تپه ای در شرق رودخانه "الله" هستند. مطالعات انجام گرفته در دشت مرکزی مکان دیگری متعلق به (هزاره دوم پیش از میلاد) را گزارش نکرده اند. این نگرانی وجود دارد که این محوطه ها توسط باغها و خانه های رامهرمز برای همیشه مدفون گردیده باشند. در دوره ایلام نو (هزاره اول پیش از میلاد) ایلامی ها که از غرب تحت فشار آشوری ها بودند، درشمال توسط مادها ودرشرق توسط پارس ها به رامهرمز و دره های بهبهان پناه آوردند . دشت حاصل خیزی که می توانست جمعیت قابل توجهی را درخود جای دهد. پس از دوره ی "ایلام نو"شواهد استقرار جمعیت در دشت رامهرمز محدود است. در طی دوره ی هخامنشی و سلوکی استقرار محدود اما ممتدی را در مرکز ایلام میانه و نو یعنی "تل برمی" و "تل غدیر" می توان مشاهده کرد. درطول دوره پارتی وساسانی استقرار گسترده و بی سابقه ای در دشت رامهرمز مشاهده گردیده است . جایگاه "تل برمی" دراین دوره هانیز بسیارقابل توجه است.

تا پیش از تصویب قانون راجع به حفظ آثارملی ۱۳۰۹ هیچگونه مبارزه ای با تخریب میراث فرهنگی به منظور حفاظت از ارزش های فرهنگی آن انجام نمی گرفت. پس از تصویب قانون سال ۱۳۰۹ هر گاه اثری پس از مطالعات علمی واجد شرایط ثبت در فهرست آثار ملی ایران شناخته شود پس از ثبت اثر، قانون نه تنها دولت بلکه مالکین، متصرفین و اشخاص ثالث را به رعایت مقرراتی ملزم می سازد که تخلف از آنها واجد ضمانت اجرایی جزایی است. از سوی دیگر ثبت اثر در فهرست آثار ملی تعهدات خاصی را برای دولت ـ سازمان میراث فرهنگی ـ ایجاب می کند. از جمله این تعهدات می توان به : الف) تعقیب کیفری متجاوزین و مخربین اثر ملی به ثبت رسیده. ب) جلوگیری از تخریب اثر. ج) کوشش برای لحاظ نمودن اثر و ضوابط حفاظتی آن در طرح های( عمرانی جامع و تفصیل). ج) انجام اقدامات حفاظتی ـ مرمتی مورد نیاز اثر. د) انجام پژوهش های (علمی جهت شناخت جنبه های علمی، فرهنگی و تاریخی اثر. هـ) حراست از اثر. و) معرفی مناسب اثر اشاره نمود.

در تاریخ "ششم شهریور ۱۳۸۳" این محوطه عظیم و کتاب گران بهای حکایت چند هزار ساله تاریخ و سند فرهنگی این سرزمین با بی خردی کامل به بهانه کشیدن لوله گاز با دو کانال مورد هجمه دیگری قرار گرفت.

بر اساس ماده ی ۵۵۸ از کتاب پنجم قانون مجا زات اسلامی( تعزیرات ومجازات های بازدارنده)مصوب دوم خرداد۱۳۷۵ فصل نهم تحت عنوان تخریب اموال تاریخی،فرهنگی مقرر گردیده است: هرکس به تمام یاقسمتی از ابنیه، اماکن، محوطه ها و مجموعه های فرهنگی، تاریخی یا مذهبی که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است،یا اماکن مذکور،که مستقلاً نیز واجد عینیت فرهنگی، تاریخی یا مذهبی باشد خرابی وارد آورد؛ علاوه برجبران خسارت وارده به حبس ازیک الی ۱۰ سال محکوم می شود.

روشن است که برای هرگونه فعالیت عمرانی در محدوده آثارثبت شده درفهرست آثارملی ایران کسب مجوز ازسازمان میراث فرهنگی الزامی است. بنابراین اگر فرد یا نهاد دولتی یا خصوصی بدون مجوز در محدود اثر ثبت شده اقدامی نماید و پس از کسب مجوز ضوابط حفاظتی آثارثبت شده را رعایت نماید مجرم محسوب می گردد و قابل تعقیب فضایی خواهد بود. قانونگذار برای مسدود نمودن تمام راههای احتمالی تخریب آثار ثبت شده در فهرست آثار ملی ایران در اصلاحات سال ۱۳۷۵ تحت ماده ۵۵۸ عملا عدم امکان صدور مجوز تخریب حتمی از سوی سازمان میراث فرهنگی کشور را مورد تایید و تاکید قرار داده و تخریب اثر را مطلقا جرم محسوب دانسته است.

شهر: 
دسته بندی: